„Pani od sprzątania ma się nie wtrącać” — usłyszałam to w kancelarii, a kilka dni później wszyscy patrzyli na mnie już inaczej

„Pani naprawdę musi dotykać tych biurek akurat teraz?” — usłyszałam to przy wszystkich, kiedy wycierałam kurz w sekretariacie kancelarii. Jedna z dziewczyn przewróciła oczami i dodała: „Bo potem człowiek nie może się skupić”. Zrobiło mi się gorąco, ale tylko powiedziałam: „Mam grafik, muszę skończyć do dziewiątej”.

Pracowałam wtedy jako sprzątaczka w kancelarii prawnej w Katowicach. Rano tam, wieczorami jeszcze czasem sprzątałam klatki w dwóch blokach. Sama wychowuję dwójkę dzieci. Ojciec płaci alimenty, ale jak mu pasuje. Raz są, raz ich nie ma, a komornik swoje, terminy swoje, życie swoje. Czynsz do spółdzielni, prąd, obiady w szkole, buty, leki na astmę dla młodszego — wszystko liczone co do złotówki.

Najgorsze było nie to zmęczenie, tylko to ciągłe poczucie, że dla części ludzi jestem niewidzialna albo gorsza. W tej kancelarii większość mnie traktowała poprawnie, mówiła „dzień dobry”, czasem ktoś zapytał, czy się kawy napiję. Ale były też dwie osoby z sekretariatu, które lubiły mi przypominać, gdzie moje miejsce.

„Tu są ważne dokumenty, proszę uważać”.
„Tylko niczego nie poprzekładać”.
„Pani to może nie rozumieć, ale tu terminy sądowe są święte”.

Najgorsze, że ja trochę rozumiałam. Kilka lat wcześniej pracowałam w administracji w małej firmie transportowej pod Zabrzem. Pisma, faktury, pełnomocnictwa, ZUS, poczta, trochę kadr. Nie byłam żadną prawniczką, ale umiałam czytać dokumenty i wyłapywać podstawowe rzeczy. Tylko potem starsza zachorowała, trzeba było z nią jeździć po poradniach, młodsze dziecko było ciągle chore, mąż odszedł, a mnie zwolnili, bo „często mnie nie było”. Potem brałam, co było.

I tu przyznam się do czegoś: ja sama też sobie zaszkodziłam. Nie powiedziałam w kancelarii o tym wcześniejszym doświadczeniu, bo wstydziłam się, że i tak skończyłam ze ścierką i mopem. Bałam się, że ktoś powie: „No to skoro taka pani mądra, to czemu pani sprząta?”. Więc milczałam i robiłam swoje.

Pewnego dnia szef kancelarii, radca prawny, miał jechać do sądu w Gliwicach. Było nerwowo, bo chodziło o jakąś sprawę gospodarczą i termin był na już. Ja akurat wymieniałam worek w koszu przy biurku i kątem oka zobaczyłam na wierzchu projekt pisma. Nie czytałam z ciekawości całego, tylko rzuciła mi się w oczy data i numer KRS w nagłówku załącznika. Coś mi nie pasowało. Potem zobaczyłam, że w samym piśmie była wpisana inna spółka niż w pełnomocnictwie przypiętym obok.

Stanęłam jak wryta. I od razu miałam w głowie: nie odzywaj się, jeszcze powiedzą, że podsłuchujesz i zaglądasz. Ale z drugiej strony, jeśli to pójdzie tak do sądu, będzie afera.

Powiedziałam cicho do jednej z dziewczyn:
„Przepraszam, mogę coś powiedzieć? Chyba tu jest niezgodność w nazwie spółki”.

Spojrzała na mnie tak, jakbym jej przerwała operację na otwartym sercu.
„Pani ma sprzątać, a nie sprawdzać pisma”.

Ja też już byłam zmęczona tym tonem.
„To niech pani chociaż zerknie, bo tu jest inna nazwa w pełnomocnictwie i inna w treści”.

W tym momencie usłyszał to szef. Wyszedł z gabinetu i mówi:
„O co chodzi?”

Ta dziewczyna od razu: „Nic, pani sprzątająca coś sobie wymyśliła”.

A ja, cała czerwona, powiedziałam: „Może się mylę, ale chyba jest zły podmiot w jednym miejscu”.

Wziął dokumenty, popatrzył raz, drugi, zawołał aplikanta. Po minucie atmosfera była jak po odcięciu prądu. Cicho. Okazało się, że rzeczywiście do ostatecznej wersji wkleił się fragment z innej sprawy. Gdyby to poszło, mieliby niezły problem, bo termin był ostatni dzień i już nie było czasu na poprawki po fakcie.

Szef zapytał mnie wtedy:
„Skąd pani to wychwyciła?”

I pierwszy raz powiedziałam prawdę, że kiedyś pracowałam w administracji, że robiłam pisma i że po prostu takie rzeczy czasem widzę.

On tylko kiwnął głową i powiedział: „Dziękuję. Naprawdę”.

Myślałam, że na tym się skończy. Ale dwa dni później poprosił mnie do gabinetu. Powiedział, że ich sekretarka i tak składa wypowiedzenie z końcem miesiąca, a on potrzebuje kogoś ogarniętego, dyskretnego i dokładnego. Zapytał, czy chciałabym spróbować na okres próbny jako pomoc biurowa, a potem sekretarka, jeśli dam radę.

Pierwsza reakcja? Strach. Bo ja już byłam przyzwyczajona, że jak coś wydaje się za dobre, to zaraz się rozsypie. Powiedziałam mu wprost, że nie mam studiów, że dawno nie pracowałam przy biurku, że dzieci, że czasem muszę wyjść wcześniej, jak szkoła dzwoni. On odpowiedział: „Nie szukam dyplomu do odbierania telefonu i pilnowania obiegu dokumentów. Szukam człowieka, któremu mogę zaufać”.

Zgodziłam się.

Nie wszystkim się to spodobało. Jedna z tych dziewczyn przez tydzień prawie się do mnie nie odzywała. Druga nagle zaczęła być przesadnie miła, co było chyba jeszcze gorsze. Słyszałam też raz w kuchni: „Teraz każdy może zostać sekretarką”. Zabolało, ale już inaczej to przyjęłam. Bo wiedziałam, że gdyby nie moja uwaga, same by tego nie wyłapały.

Tylko żeby nie było, że cała wina była po ich stronie. Ja też przez miesiące chodziłam tam skulona, obrażona na świat, z nastawieniem, że i tak nikt mnie nie potraktuje serio. Nie mówiłam, co umiem, nie próbowałam, zamknęłam się. Rozumiem, skąd to było, ale może gdybym wcześniej miała odwagę powiedzieć coś o sobie, to nie tkwiłabym tak długo w tym miejscu.

Minęły trzy miesiące. Nadal uczę się nowych rzeczy, czasem coś pomylę, czasem wracam do domu tak zmęczona, że zasypiam w ubraniu. Ale pierwszy raz od dawna nie liczę każdej złotówki do piętnastego. Dzieci pojechały na wycieczkę szkolną bez mojego kombinowania, czy pożyczyć od siostry. A w pracy nawet te osoby, które patrzyły na mnie z góry, mówią już normalnie: „Czy możesz sprawdzić terminarz?” albo „Zostawiłam ci pocztę do zeskanowania”.

Do dziś pamiętam to zdanie: „Pani ma sprzątać, a nie sprawdzać pisma”. Niby nic, a siedziało we mnie długo. Teraz myślę, ile osób się w Polsce marnuje tylko dlatego, że ktoś widzi fartuch, a nie człowieka. Ale też wiem, że czasem same chowamy swoje umiejętności, bo życie nas nauczyło się nie wychylać. Ciekawa jestem, czy wy na moim miejscu wcześniej byście powiedzieli, co umiecie, czy też siedzieli cicho, żeby tylko dotrwać do wypłaty?